Βουλής 4, Γραφείο 114, Αθήνα froso.karasarlidou@gmail.com

Ο πρόσφυγας και οι μύθοι

refugees
Την περασμένη Κυριακή, μια νεαρή γυναίκα από την Αλεξάνδρεια άφησε παράμερα την τσάντα που κουβαλούσε, καθώς φόρτωνε στο αυτοκίνητο τα πράγματά της. Όταν τα πράγματα φορτώθηκαν, και το αυτοκίνητο ξεκίνησε, η τσάντα είχε μείνει πίσω. Κάποιες ώρες αργότερα η ίδια γυναίκα δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από το τοπικό αστυνομικό τμήμα. Η φωνή του αστυνόμου της δήλωσε ότι η τσάντα της είχε βρεθεί. Ένας Σύριος πρόσφυγας, που διαμένει στον χώρο φιλοξενίας της Αλεξάνδρειας βρήκε την τσάντα με τα χρήματα και την παρέδωσε στην Αστυνομία προκειμένου να αναζητηθεί ο ιδιοκτήτης της.

Πρόκειται για μια είδηση που έκανε πολλούς να αισθανθούν άβολα. Ένας μύθος, ένα ολόκληρο νοηματικό σύστημα που στηρίχθηκε στην κατασκευή του κακού και εγκληματία πρόσφυγα, κλονίστηκε. Μια απλή πράξη, που για τον άνθρωπο αυτό μάλλον θεωρείται αυτονόητη, κατέρριψε όλη αυτήν την κινδυνολογία που εννοεί τους πρόσφυγες ως φύσει εγκληματίες και κακούς.

Στην Ημαθία το προσφυγικό εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις. Σε αυτές τις συζητήσεις ένα από τα πιο συνηθισμένα επιχειρήματα που ακούει κανείς είναι αυτό που ισχυρίζεται ότι αυτός ο τόπος δεν χωράει πρόσφυγες. Πρόκειται για ένα επιχείρημα που έχει τόσο χρησιμοποιηθεί που γίνεται αποδεκτό στην κοινοτοπία του. Και κανείς δεν ρωτά ποιο είναι το κριτήριο με το οποίο μπορεί κάποιος να αποφασίσει για το πόσοι «χωράνε» σε μια τοπική κοινωνία;

Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν δίνει απαντήσεις. Πουθενά δεν θα βρούμε κάποιο κριτήριο που καθορίζει την ιδανική δημογραφική αναλογία ανάμεσα σε πρόσφυγες και ντόπιους. Πουθενά δεν θα βρούμε τον ιδανικό προσφυγικό πληθυσμό που «χωρά» στα χθόνια τετραγωνικά χιλιόμετρα των ελληνικών εδαφών μας.

Η κοινότοπη αυτή διαπίστωση το μόνο που κάνει είναι να υπονοεί ότι οι γηγενείς και οι πρόσφυγες ανταγωνίζονται εκ των πραγμάτων για περιορισμένους προϋπάρχοντες πόρους. Οι ίδιοι που διαπιστώνουν ότι ο τόπος μας είναι μικρός και δεν χωρά άλλους ανθρώπους συνεχίζουνε:

Πώς θα νοσηλευτούν αυτοί οι άνθρωποι χωρίς να υποβαθμίσουν τις υπηρεσίες υγείας;
Πώς θα πάνε στα σχολεία μας χωρίς να υποβαθμίσουν την παιδεία μας;
Πώς θα τραφούν χωρίς να πάρουν το δικό μας φαγητό;

Μονάχα που το ίδιο το θεμέλιο αυτών των ερωτήσεων είναι ένα ανυπόστατο αξίωμα. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Η εμπειρία δείχνει πως η άφιξη προσφύγων αντί να σπαταλά τοπικούς πόρους, δημιουργεί νέους. Βλέπω ήδη το καχύποπτο βλέμμα του δύσπιστου πολίτη.

Και όμως η εγκατάσταση προσφύγων μπορεί να προσελκύσει πόρους από διεθνείς φορείς, που θα αναβαθμίσουν τα σχολεία που εκπαιδεύουν προσφυγόπουλα και τα νοσοκομεία που τα γιατρεύουν. Πόρους που θα συντηρήσουν τα μηχανήματα που θα συμβάλουν στη λειτουργία των καταυλισμών. Πόρους που θα βοηθήσουν στην πρόσληψη υπαλλήλων για τις ανάγκες των ανθρώπων. Πόρους από τις επιδοτήσεις που θα λάβουν αγρότες για να θρέψουν αυτά τα στόματα. Πόρους οργανισμούς που στηρίζουν κρατικές και τοπικές δομές αρωγής.

Ένας καταιγισμός αντιδράσεων ακολουθούν. Μα αυτοί οι άνθρωποι έχουν ασθένειες, είναι εγκληματίες. Οι ισχυρισμοί αυτοί πάντα μου θυμίζουν τα λόγια του ανεκδιήγητου ακροδεξιού Jaroslaw Kaczynski, που έλεγε πώς οι πρόσφυγες μεταφέρουν χολέρα και δυσεντερία. Μα όσοι αυτονόητο και αν μοιάζει πρέπει να το επαναλαμβάνουμε. Οι πρόσφυγες δεν είναι φορείς μικροβίων. Αρρωσταίνουν επειδή πολλές φορές ζουν υπό αντίξοες συνθήκες.

Ακόμα όμως και στο θέμα της δημόσιας ασφάλειας δεν προκύπτει πεδίο ανταγωνισμού προσφύγων και γηγενών. Η εμπειρία μας δείχνει πως οι πρόσφυγες παρουσιάζουν εγκληματικότητα μικρότερη από αυτή των γηγενών αν δεν εξοβελιστούν στο κοινωνικό περιθώριο. Το πρόβλημα προκύπτει μόνο όταν οι άνθρωποι αυτοί περιθωριοποιούνται, γκετοποιούνται.

Όλα αυτά τα αξιώματα τροφοδοτούν μια ανακυκλωμένη συντήρηση και μοιάζουν με αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Η δυσπιστία οδηγεί στην περιθωριοποίηση των προσφύγων. Και η περιθωριοποίηση κάθε ανθρώπου μπορεί να τον οδηγήσει σε ξεσπάσματα. Και τότε βλέπουμε την συγκαταβατική εκείνη έκφραση που με νόημα προφέρει το εκνευριστικό: «Τα έλεγα εγώ».

Την είδηση του Σύριου πρόσφυγα από την Αλεξάνδρεια που έκανε αυτήν την αυτονόητη καλή πράξη, δεν θα την σχολίαζα. Αλλά την χάρηκα πολύ, όταν σκέφτηκα τον κλονισμό που θα προκαλούσε σε αυτά τα βέβαια χείλη που πάντα προβλέπουν το χειρότερο.