Βουλής 4, Γραφείο 114, Αθήνα froso.karasarlidou@gmail.com

Μύθοι και ατολμίες για το προσφυγικό

refugees

1. Στον δήμο Νάουσας το προσφυγικό προκαλεί έντονες συζητήσεις. Όμως οι συζητήσεις αυτές δεν γίνονται σε μια ατμόσφαιρα νηφαλιότητας , όπως θα άρμοζε σε θεσμικούς εκπροσώπους. Αντίθετα διαπιστώνει κανείς ανακρίβειες να διατυπώνονται από τα χείλη τοπικών αξιωματούχων για να καλύψουν τους λάθος χειρισμούς τους και τις σκόπιμες καθυστερήσεις τους. Αλλά αυτές οι ατολμίες αποτελούν πολυτέλεια. Στο κοντινό μέλλον, μετά τους δήμους Βέροιας και Αλεξάνδρειας που ανέλαβαν υπεύθυνα το βάρος που τους αναλογούσε, ο δήμος Νάουσας θα κληθεί να συμβάλει και αυτός σε αυτό το ζήτημα που αντιμετωπίζει η χώρα.

Τι έχει συμβεί μέχρι σήμερα; Καιρό τώρα, εμπειρογνώμονες του υπουργείου βρίσκονται σε επαφή με τις δημοτικές αρχές ώστε οι τελευταίες να τους προτείνουν πιθανούς χώρους φιλοξενίας των προσφύγων. Στις συζητήσεις αυτές ο δήμος απέκλεισε το ενδεχόμενο αξιοποίησης χώρου εντός της Νάουσας και κύλησε το βάρος στις τοπικές κοινότητες, όπου το πολιτικό κόστος θα ήταν μικρότερο. Ο δήμαρχος πρότεινε χώρο ενός στρέμματος ανάμεσα στα Μονόσπιτα και στον Άγιο Γεώργιο, δίπλα σε χωματερή. Αυτό προκάλεσε φυσικά την αντίδραση των κατοίκων. Αλλά οι άνθρωποι που δημιούργησαν αυτόν τον μονόδρομο, τώρα νίπτουν τας χείρας τους και ισχυρίζονται ότι η απόφασή τους επιβλήθηκε από την κυβέρνηση. Κάτι που δεν ισχύει.

Ρόλος του πολιτικού είτε αυτός είναι δημοτικός σύμβουλος ή δήμαρχος ή βουλευτής δεν είναι μόνο να υπολογίζει το πολιτικό κόστος μιας απόφασης αλλά και να αποτρέπει τις χειρότερες συνέπειες ενός επικείμενου γεγονότος, ακόμα και αν αυτό δεν είναι πολιτικά κερδοφόρο. Καταλαβαίνω ότι ένας πολιτικός που έχει επενδύσει σε ένα δεξιό προφίλ θέλει να το υπερασπιστεί.  Η κρισιμότητα της περίστασης όμως απαιτεί μια ευθύνη που να ξεπερνά τις πολιτικές  σκοπιμότητες. Διότι αν επιλέξουμε να θωπεύσουμε το ακροατήριο μας αντί να σχεδιάσουμε τρόπους διαχείρισης του προβλήματος, τότε είναι σαν να καταδικάζουμε εξ αρχής την προσπάθεια σε αποτυχία. Όλη αυτή η κινδυνολογία στην οποία επενδύουν ορισμένοι ερεθίζει ακροδεξιά αντανακλαστικά και καλλιεργεί εξ αρχής την δυσπιστία των πολιτών απέναντι στους πρόσφυγες. Αλλά  αυτή η δυσπιστία θα οδηγήσει στην περιθωριοποίηση των προσφύγων. Και η περιθωριοποίηση κάθε ανθρώπου μπορεί να τον οδηγήσει σε ξεσπάσματα. Και τότε αυτοί οι ίδιοι πολιτικοί που καλλιέργησαν τον αρνητισμό και δυναμίτισαν το έδαφος αντί να αναγνωρίσουν το λάθος τους,  θα βγουν και θα πουν: «Εγώ σας τα έλεγα».

Αλλά αντί να αναγγέλλουμε αντιστάσεις ενάντια στους λεγόμενους “εισβολείς”  θα ήταν προτιμότερο να σταθούμε στο ύψος που απαιτούν οι θεσμοί που εκπροσωπούμε. Σε αυτόν τον διάλογο υποστήριξα ότι η εγκατάσταση προσφύγων τόσο κοντά στις ολιγάριθμες κοινότητες των χωριών του δήμου μας θα δημιουργούσε κλονισμούς. Δεν πρέπει να μετακυλήσουμε το βάρος του προβλήματος στα χωριά. Αντιθέτως θεωρώ ότι η πόλη της Νάουσας διαθέτει και τις εγκαταστάσεις και το πληθυσμιακό εύρος και την ευρύτητα πνεύματος ώστε να αγκαλιάσει ομαλά έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό από αυτούς τους ανθρώπους.

2. Αλλά νομίζω ότι πρέπει να αποκαταστήσουμε κάποια πράγματα. Στις συζητήσεις που γίνονται ένα από τα πιο συνηθισμένα επιχειρήματα που ακούει κανείς είναι αυτό που ισχυρίζεται ότι αυτή η πόλη δεν χωράει πρόσφυγες. Πρόκειται για ένα επιχείρημα που με την αφειδώλευτη χρήση και την ΚΟΙΝΟΤΟΠΊΑ του, άρχισε να γίνεται αποδεκτό. Μα κανείς δεν ρωτά ποιο είναι το κριτήριο με το οποίο μπορεί κάποιος να αποφασίσει για το πόσοι «χωράνε» σε μια πόλη;

Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν δίνει απαντήσεις. Πουθενά δεν θα βρούμε κάποιο κριτήριο που καθορίζει την ιδανική δημογραφική αναλογία ανάμεσα σε πρόσφυγες και ντόπιους. Η κοινότοπη αυτή διαπίστωση το μόνο που κάνει είναι να υπονοεί ότι οι γηγενείς και οι πρόσφυγες ανταγωνίζονται εκ των πραγμάτων για περιορισμένους προϋπάρχοντες πόρους.

Ρωτούν: Γιατί υπάρχουν τόσα κέντρα φιλοξενίας στην Κ. Μακεδονία;

Η απάντηση δεν είναι τόσο δύσκολη. Η κεντρική Μακεδονία είναι το τελευταίο ελληνικό σημείο πριν τους προορισμούς στους οποίους επιθυμούν να μεταβούν οι πρόσφυγες. Είναι το γεωγραφικό συγκρότημα, στο οποίο ανήκει η Ειδομένη, στην οποία συγκεντρώθηκε ο μεγαλύτερος αριθμός προσφύγων. Από τα ελληνικά σημεία, από όπου περνά η προσφυγική ροή, είναι το μεγαλύτερο γεωγραφικά, με τους περισσότερους διαθέσιμους χώρους και την μεγαλύτερη δυναμική. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου με αντοχές και δομές χωρητικότητας  7.450 ανθρώπων, φιλοξενούν ήδη 8643. Η Κεντρική Μακεδονία με δυναμική 27431 φιλοξενεί 23675.

Ρωτούν:
Πώς θα νοσηλευτούν αυτοί οι άνθρωποι χωρίς να υποβαθμίσουν τις υπηρεσίες υγείας;             
Πώς θα πάνε στα σχολεία μας χωρίς να υποβαθμίσουν την παιδεία μας;            
Πώς θα τραφούν χωρίς να πάρουν το δικό μας φαγητό;              
Τα χρήματα που δίνονται για τους πρόσφυγες δεν θα μπορούσαν να πάνε στους φτωχούς συμπολίτες μας;

Μονάχα που το ίδιο το θεμέλιο αυτών των ερωτήσεων είναι ένα ασταθές. Εδώ υπάρχει η σύγχυση που εννοεί ότι οι πόροι που θα μοιραστούμε με τους πρόσφυγες είναι περιορισμένοι και ουσιαστικά μας κλέβουν το ψωμί μας. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Οι πόροι που εξυπηρετούν τις ανάγκες των προσφύγων προέρχονται κατά βάση από ευρωπαϊκά κονδύλια και πηγές, που αν δεν υπήρχαν πρόσφυγες δεν θα υπήρχαν και τα ίδια. Οι πηγές που καλύπτουν την σίτιση των φοιτητών ή των δικαιούχων της επισιτιστικής είναι άλλες.

Για την ακρίβεια η εμπειρία δείχνει πως η άφιξη προσφύγων αντί να σπαταλά τοπικούς πόρους, δημιουργεί νέους. Οι πόροι που απελευθερώνονται για τους πρόσφυγες δεν αφορούν μόνο τους πρόσφυγες. Αφορούν και τους εργαζόμενους που εξετάζουν τα αιτήματα ασύλου, τα νοσοκομεία που τους περιθάλπουν, τα σχολεία που τους εκπαιδεύουν, τους αγρότες που τους θρέφουν. Αντί δηλαδή να στερούν πόρους, δημιουργούν νέους.  Η εγκατάσταση προσφύγων μπορεί να προσελκύσει πόρους από διεθνείς φορείς, που θα συντηρήσουν τα μηχανήματα που θα συμβάλουν στη λειτουργία των καταυλισμών, που θα καλύψουν το κόστος πρόσληψης υπαλλήλων για τις ανάγκες των ανθρώπων, πόρους από την πολιτισμική ζύμωση με ανθρώπους που κουβαλούν διαφορετικές μνήμες και ιδέες.

Ρωτούν: Ποιος θα μας παρέχει προστασία από αυτούς τους ανθρώπους.           

Σύμφωνα με τον δήμαρχο, ο αστυνομικός διευθυντής της Ημαθίας ισχυρίζεται ότι η αστυνομία Ημαθίας αδυνατεί να παράσχει φύλαξη.  Κατά αρχάς πρέπει να εξηγήσουμε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι εγκληματίες. Δεν χρειάζονται διαρκή αστυνομική επιτήρηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται καθόλου αστυνομική επιτήρηση. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε τους χώρους φιλοξενίας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η εμπειρία μας δείχνει πως οι πρόσφυγες παρουσιάζουν εγκληματικότητα μικρότερη από αυτή των γηγενών εκτός αν εξοβελιστούν στο κοινωνικό περιθώριο. Το πρόβλημα προκύπτει μόνο όταν οι άνθρωποι αυτοί περιθωριοποιούνται και γκετοποιούνται. Κάθε άνθρωπος που τον τοποθετούν σε χώρους περίκλειστους, αποκομμένους από την υπόλοιπη κοινωνία και που αντιμετωπίζει ένα δύσπιστο κοινωνικό βλέμμα, θα αντιδρούσε. Όπως αντέδρασαν οι πρόγονοι μας πρόσφυγες στην Αμερική και την Γερμανία. Γι΄αυτό και θεωρώ ανεύθυνη την στάση θεσμικών εκπροσώπων που καλλιεργούν την δυσπιστία και δημιουργούν φράκτες πριν ακόμα υπάρξουν τα κτήρια φιλοξενίας.

Ρωτούν: Οι άνθρωποι αυτοί δεν κουβαλούν ασθένειες;               

Οι ισχυρισμοί αυτοί πάντα μου θυμίζουν τα λόγια του ανθέλληνα, ακροδεξιού Πολωνού Kaczynski, που έλεγε πως οι πρόσφυγες που περνούν από την Ελλάδα μεταφέρουν χολέρα και δυσεντερία. Μα όσο αυτονόητο και αν μοιάζει πρέπει να το επαναλαμβάνουμε: οι πρόσφυγες αρρωσταίνουν επειδή πολλές φορές ζουν υπό αντίξοες συνθήκες.

3.  Όλη αυτή η κινδυνολογία δεν συντηρείται μόνο από πολιτικούς αξιωματούχους αλλά και από κάποια media που μπορούν ακόμα και να κατασκευάσουν ειδήσεις. Χαραακτηριστική είναι η περίπτωση ενός site που ισχυρίστηκε ότι στον χώρο φιλοξενίας στην Βέροια οι πρόσφυγες φτιάξανε τζαμί. Πρόκειται για ακροδεξιά sites ή sites που με παραπλανητικούς τίτλους και κατασκευασμένες ειδήσεις προσπαθούν να εκμαιεύσουν την προσοχή  του αναγνώστη.

Αλλά απέναντι σε αυτά τα κατασκευάσματα, θα ήθελα να μιλήσουμε για
τον Σύριο πρόσφυγας, που διαμένει στον χώρο φιλοξενίας της Αλεξάνδρειας και αφού βρήκε την περασμένη Κυριακή μια παραμελημένη τσάντα την παρέδωσε στην αστυνομία προκειμένου να αναζητηθεί ο ιδιοκτήτης της.  Την είδηση αυτής της αυτονόητης πράξης δεν θα την σχολίαζα. Την σχολίασα γιατί την χάρηκα πολύ, όταν σκέφτηκα τον κλονισμό που θα προκαλούσε σε αυτά τα βέβαια χείλη που πάντα προβλέπουν το χειρότερο. Ένας μύθος, ένα ολόκληρο νοηματικό σύστημα που στηρίχθηκε στην κατασκευή του a priori κακού και εγκληματία πρόσφυγα, κλονίστηκε.

 

4. Σε αυτό το εγχείρημα ο δήμος δεν πρέπει να αφεθεί στην μοίρα του, μόνος του να διαχειριστεί το πρόβλημα. Η κυβέρνηση οφείλει να συντρέξει, να σχεδιάσει με προσοχή και πληρότητα τους χώρους, να εγγυηθεί την αρμονική σχέση, να δημιουργήσει τις καλλίτερες δυνατές συνθήκες διαβίωσης για αυτούς τους ανθρώπους, ώστε η συνύπαρξη να είναι ομαλή και ανώδυνη. Από την άλλη ο δήμος δεν πρέπει να καλλιεργεί έναν πρώιμο αρνητισμό και μια κακοήθεια που αργότερα θα χρειαστεί να δρέψουμε όλοι οι Ημαθιώτες πολίτες. Δεν μπορεί να επενδύει στον συντηρητισμό μιας κοινωνίας, και να θεωρεί αυτούς τους ανθρώπους εξ αρχής εγκληματίες ή κακούς. Συντονισμένα, σε ανοιχτή επικοινωνία, με νηφαλιότητα και προσοχή μπορούμε να διαχειριστούμε το ζήτημα παραδειγματικά.